Mối liên hệ giữa lác mắt và rối loạn tâm thần
Năm 2008, nhóm nghiên cứu của Mohney và cộng sự đã công bố trên tạp chí Pediatrics một nghiên cứu đáng chú ý với tên gọi Mental Illness in Young Adults Who Had Strabismus as Children – “Rối loạn tâm thần ở người trẻ từng bị lác mắt khi còn nhỏ”.
Nghiên cứu theo dõi 407 người từng được chẩn đoán lác mắt trong thời thơ ấu và so sánh với 407 người không bị lác, có độ tuổi và giới tính tương đồng.
Kết quả cho thấy:
- 41,3% người từng bị lác khi còn nhỏ được chẩn đoán ít nhất một rối loạn tâm thần, trong khi tỷ lệ này ở nhóm đối chứng là 30,7%.
- Những trẻ từng bị lác ngoài – tức một mắt lệch ra phía ngoài – có khả năng được chẩn đoán rối loạn tâm thần cao gấp khoảng 3,1 lần so với nhóm không bị lác.
- Đáng chú ý, nhóm từng mắc lác ngoài từng lúc có nhiều lượt khám cấp cứu và nhập viện liên quan đến sức khỏe tâm thần hơn; đồng thời ghi nhận nhiều trường hợp có ý nghĩ tự tử hoặc làm hại người khác hơn nhóm đối chứng.
Đằng sau đôi mắt lệch có thể là một đứa trẻ đang tổn thương
Bản chất của tật là sự mất cân bằng của hệ thống cơ vận nhãn, bạn có thể tìm hiểu chi tiết để hiểu rõ cơ chế giải phẫu. Lác mắt thường được nhìn nhận như một vấn đề về thẩm mỹ. Tuy nhiên, với trẻ em, sự khác biệt về ngoại hình có thể khiến các em bị trêu chọc, né tránh giao tiếp, ngại nhìn vào người đối diện hoặc cảm thấy mình không giống bạn bè.
Những trải nghiệm này kéo dài có thể ảnh hưởng đến lòng tự trọng, khả năng hòa nhập và sự phát triển cảm xúc của trẻ. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng nghiên cứu trên chỉ cho thấy mối liên quan, không chứng minh lác mắt trực tiếp gây ra rối loạn tâm thần. Sức khỏe tâm thần chịu ảnh hưởng đồng thời bởi nhiều yếu tố sinh học, gia đình, xã hội và môi trường.
Không phải mọi trẻ bị lác đều gặp vấn đề tâm lý. Nhưng những con số trên là lời nhắc nhở rằng chúng ta không nên xem lác mắt chỉ là một khiếm khuyết ngoại hình có thể chờ trẻ lớn rồi mới điều trị.
Điều cha mẹ cần làm không chỉ là “quan sát thêm”
Khi nhận thấy mắt trẻ lệch vào trong, lệch ra ngoài, thường xuyên nheo hoặc nhắm một mắt, nghiêng đầu khi nhìn, cha mẹ nên đưa trẻ đến khám chuyên khoa mắt.Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ đánh giá thị lực, ngăn ngừa nguy cơ (mắt lười), khôi phục khả năng phối hợp hai mắt và lựa chọn phương pháp phù hợp (kính thuốc, bài tập hay phẫu thuật).
Bên cạnh điều trị chuyên môn, gia đình cũng cần quan tâm đến những thay đổi trong tâm lý và hành vi của trẻ, chẳng hạn như:
- Ngại giao tiếp bằng mắt hoặc không muốn chụp ảnh;
- Tự ti, thu mình, sợ đến trường;
- Bị bạn bè trêu chọc hoặc bắt nạt;
- Buồn bã kéo dài, dễ cáu gắt hoặc mất hứng thú;
- Có lời nói hay hành vi liên quan đến tự làm đau bản thân.
Nếu xuất hiện những dấu hiệu này, trẻ cần được lắng nghe và hỗ trợ bởi người có chuyên môn về tâm lý hoặc tâm thần trẻ em.
Điều trị lác mắt không đơn thuần là làm cho hai mắt thẳng hơn. Đó còn là hành trình giúp trẻ bảo vệ thị lực, lấy lại sự tự tin và có cơ hội phát triển khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần.
Đừng đợi đến khi trẻ tự nói rằng mình đang tổn thương. Đôi khi, một ánh nhìn né tránh đã là lời cầu cứu cần được người lớn nhận ra.
Tập đoàn Y Khoa VISI đồng hành cùng "Hành trình tìm lại ánh nhìn duyên"
Điều trị lác mắt không đơn thuần là làm cho hai mắt thẳng hơn. Đó còn là hành trình giúp trẻ bảo vệ thị lực, lấy lại sự tự tin và có cơ hội phát triển khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần. Đừng đợi đến khi trẻ tự nói rằng mình đang tổn thương. Đôi khi, một ánh nhìn né tránh đã là lời cầu cứu cần được người lớn nhận ra.
Hiện nay, Hệ thống Bệnh viện Mắt VISI đang triển khai “Hành trình tìm lại ánh nhìn duyên”, hướng đến giúp cộng đồng hiểu đúng về bệnh lý lác (lé), khuyến khích trẻ em và người trưởng thành chủ động thăm khám, điều trị; qua đó góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống, sự tự tin và hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện. Trong khuôn khổ chương trình, người bệnh phù hợp được hỗ trợ chi phí phẫu thuật lác (lé) mắt lên đến 2 triệu đồng, áp dụng từ nay đến hết ngày 30/09/2026.
