Chất lượng cuộc sống, lo âu và trầm cảm đều được cải thiện sau phẫu thuật
Năm 2023, Ehlers và cộng sự công bố trên BMJ Open Ophthalmology một nghiên cứu theo dõi 59 người trưởng thành bị lác, có độ tuổi từ 19–85. Người tham gia được đánh giá trước và khoảng ba tháng sau phẫu thuật bằng nhiều công cụ chuẩn hóa, gồm thang đo chất lượng cuộc sống dành riêng cho người bị lác AS-20 và thang đo lo âu – trầm cảm bệnh viện HADS.
Kết quả cho thấy chất lượng cuộc sống liên quan đến lác được cải thiện đáng kể trên tất cả các nhóm tiêu chí sau phẫu thuật. Hai lĩnh vực có mức cải thiện nổi bật nhất là khả năng thực hiện các chức năng chung và cách người bệnh nhìn nhận bản thân.
Mức độ lo âu và trầm cảm cũng giảm đáng kể sau can thiệp. Phần lớn người tham gia cho biết kỳ vọng đối với phẫu thuật đã được đáp ứng; mức độ hài lòng trung bình đạt 86,2%.
Nghiên cứu cũng cho thấy kết quả tâm lý không hoàn toàn phụ thuộc vào việc hai mắt đã thẳng tuyệt đối hay chưa. Tình trạng song thị còn tồn tại sau phẫu thuật là một trong những yếu tố liên quan đến chất lượng cuộc sống thấp hơn. Điều này nhấn mạnh rằng thành công của điều trị cần được đánh giá đồng thời trên cả phương diện giải phẫu, thị giác và trải nghiệm của người bệnh.
Ám ảnh xã hội giảm rõ rệt sau khi điều chỉnh lác
Một nghiên cứu khác của Alpak và cộng sự, đăng trên British Journal of Ophthalmology năm 2014, đánh giá 31 người trưởng thành trước và sau phẫu thuật lác bằng các thang đo về ám ảnh xã hội, lo âu, trầm cảm, mức độ suy giảm chức năng và chất lượng cuộc sống.
Trước phẫu thuật, 17 trong số 31 người, tương đương 54,8%, đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán ám ảnh xã hội. Sau phẫu thuật, con số này giảm xuống còn 6 người, tương đương 19,4%.
Người bệnh đồng thời ghi nhận sự cải thiện đáng kể về mức độ lo âu xã hội, căng thẳng tâm lý, khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày và chất lượng cuộc sống.
Những kết quả này gợi ý rằng khi không còn phải thường xuyên lo lắng về ánh nhìn của người khác, người bệnh có thể cảm thấy thoải mái hơn trong giao tiếp, công việc (giảm các) và các mối quan hệ. Phẫu thuật vì vậy có thể mang lại lợi ích vượt ra ngoài việc thay đổi diện mạo.
Thanh thiếu niên cũng ghi nhận cải thiện lâu dài
Tuổi vị thành niên là giai đoạn con người đặc biệt nhạy cảm với ngoại hình và đánh giá xã hội, nhất là tình trạng. Một ánh nhìn khác biệt có thể khiến các em sợ bị trêu chọc, ngại giao tiếp hoặc hình thành hình ảnh tiêu cực về bản thân.
Nghiên cứu của Ozates và cộng sự công bố năm 2019 đã theo dõi thanh thiếu niên trong một năm sau phẫu thuật lác. Các nhà nghiên cứu đánh giá lo âu về ngoại hình xã hội, nỗi sợ bị đánh giá tiêu cực, trầm cảm và lo âu bằng những thang đo tâm lý chuẩn hóa.
Ở nhóm có độ lệch mắt biểu hiện rõ, kết quả sau phẫu thuật được cải thiện trên cả năm thang đo. Ở nhóm có độ lệch tiềm ẩn, mức độ lo âu trạng thái và lo âu đặc điểm cũng giảm đáng kể. Sau một năm, sự khác biệt về các thang điểm tâm lý giữa hai nhóm không còn có ý nghĩa thống kê.
Nghiên cứu cho thấy độ lệch mắt dễ nhận thấy có thể là một yếu tố liên quan đến căng thẳng tâm lý ở thanh thiếu niên; việc điều chỉnh lác thành công có thể đi kèm với những cải thiện tâm lý được duy trì trong thời gian dài hơn, giúp các em gạt bỏ nỗi mặc cảm diện mạo và xóa tan những áp lực về việc sau này.
Không nên gọi phẫu thuật lác là “chỉ để thẩm mỹ”
Phẫu thuật lác có thể mang lại nhiều mục tiêu khác nhau: cải thiện sự thẳng hàng của hai mắt, giảm song thị, hỗ trợ thị giác hai mắt, điều chỉnh tư thế đầu bất thường và nâng cao chất lượng cuộc sống. Với một số người, lợi ích quan trọng nhất lại là khả năng nhìn thẳng vào người đối diện mà không còn mặc cảm.
Tuy nhiên, cần diễn giải các kết quả nghiên cứu một cách thận trọng. Phần lớn nghiên cứu hiện có là nghiên cứu quan sát trước–sau phẫu thuật với cỡ mẫu còn hạn chế, không phải thử nghiệm ngẫu nhiên có nhóm đối chứng. Vì vậy, chưa thể khẳng định phẫu thuật là nguyên nhân duy nhất tạo ra mọi cải thiện tâm lý. Bệnh nhân vẫn cần được bác sĩ tư vấn kỹ lưỡng để chuẩn bị tâm lý tốt nhất.
Phẫu thuật lác cũng không phải phương pháp thay thế cho điều trị tâm lý hoặc tâm thần. Người đã có trầm cảm, lo âu nghiêm trọng hay các rối loạn sức khỏe tâm thần khác vẫn cần được đánh giá và hỗ trợ bởi chuyên gia phù hợp.
Dù vậy, các bằng chứng hiện có đủ để khẳng định một điều quan trọng: đánh giá kết quả phẫu thuật lác không nên chỉ dựa vào số độ lệch của mắt. Sự tự tin, khả năng giao tiếp, cảm nhận về bản thân và chất lượng cuộc sống cũng là những kết quả điều trị cần được tôn trọng.
Khi đôi mắt được điều chỉnh thẳng hơn, điều thay đổi đôi khi không chỉ là ánh nhìn, mà còn là cách một người nhìn nhận chính mình và bước ra thế giới.
