Không lây bệnh, nhưng trẻ vẫn có thể bị xa lánh
Hiện chưa có nghiên cứu đáng tin cậy cho biết chính xác bao nhiêu phụ huynh cấm con chơi với trẻ bị lác vì sợ lây. Vì vậy, không nên biến một số câu chuyện riêng lẻ thành kết luận rằng tất cả phụ huynh đều có quan niệm như vậy.
Tuy nhiên, các nghiên cứu đã ghi nhận tình trạng và trẻ bị lác có nguy cơ bị bạn bè đánh giá, đối xử khác biệt.
Trong một nghiên cứu đăng trên British Journal of Ophthalmology, 128 trẻ từ 5–6 tuổi được cho xem những cặp khuôn mặt đã được chỉnh sửa kỹ thuật số. Khi được hỏi sẽ chia sẻ đồ chơi với ai, các em chọn khuôn mặt có hai mắt thẳng trong 60,9% lượt lựa chọn, trong khi khuôn mặt có mắt lác ngoài chỉ nhận được 39,1%.3
Một nghiên cứu khác sử dụng hình ảnh của các cặp song sinh giống nhau, trong đó một khuôn mặt được chỉnh sửa để có mắt lác. Kết quả cho thấy từ khoảng 6 tuổi, trẻ có xu hướng ít lựa chọn những bạn có biểu hiện lác rõ để mời đến sinh nhật hơn.4 Đây là tình huống lựa chọn bằng hình ảnh trong nghiên cứu, không phải thống kê những lời mời sinh nhật ngoài đời thực, nhưng kết quả vẫn cho thấy ngoại hình của đôi mắt có thể ảnh hưởng đến cách trẻ lựa chọn bạn bè.
Đáng lo hơn, những trải nghiệm bị chế giễu và cô lập có thể để lại ảnh hưởng tâm lý. Nghiên cứu bệnh–chứng năm 2023 trên 202 trẻ từ 8–18 tuổi tại Ấn Độ cho thấy nhóm bị lác có điểm tự trọng thấp hơn, đồng thời có mức độ cô đơn và bất mãn xã hội cao hơn nhóm không bị lác. Trẻ bị lác cũng ghi nhận nhiều vấn đề về hình ảnh bản thân, biểu hiện, sự thiếu tự tin và cảm giác bị bỏ mặc hơn.5
Điều trẻ học được từ phản ứng của người lớn
Trẻ nhỏ không tự nhiên hiểu rằng một đôi mắt khác biệt là điều cần phải sợ hãi. Nhiều thái độ xã hội được hình thành từ những gì trẻ nhìn thấy ở cha mẹ và những người xung quanh.
Nếu người lớn kéo con tránh xa một bạn bị lác, trẻ có thể học rằng ngoại hình khác biệt đồng nghĩa với nguy hiểm. Ngược lại, nếu cha mẹ bình tĩnh giải thích: “Mắt của bạn ấy nhìn khác một chút nhưng điều đó không lây và con vẫn có thể chơi với bạn bình thường”, trẻ sẽ học được kiến thức đúng cùng thái độ tôn trọng.
Phụ huynh có thể giúp con bằng những việc rất đơn giản:
Khẳng định rõ rằng lác mắt không lây.
Không sử dụng những từ mang tính chế giễu để mô tả đôi mắt của người khác.
Can thiệp khi trẻ trêu chọc hoặc loại bạn khỏi trò chơi.
Khuyến khích con đánh giá bạn bè qua cách cư xử, không phải ngoại hình.
Trao đổi với giáo viên nếu một trẻ đang bị cô lập hay bắt nạt.
Khuyên gia đình đưa trẻ bị lác đi khám chuyên khoa mắt, nhưng không làm trẻ cảm thấy mình đáng xấu hổ.
Trẻ bị lác cần được thăm khám vì tình trạng này có thể ảnh hưởng đến thị lực, gây nhược thị và tác động đến khả năng phối hợp hai mắt. Nhưng trẻ cần điều trị y khoa, không phải bị cách ly khỏi bạn bè.
Một đứa trẻ bị lác không thể “lây” đôi mắt của mình cho người khác. Nhưng sự xa lánh của người lớn có thể khiến em mang theo cảm giác tự ti và cô đơn trong nhiều năm. Đừng vì một hiểu lầm không có cơ sở y học mà lấy đi của trẻ một người bạn.
Chương trình đồng hành từ Hệ thống Bệnh viện Mắt VISI
Hiện nay, Hệ thống Bệnh viện Mắt VISI đang triển khai “Hành trình tìm lại ánh nhìn duyên”, hướng đến giúp cộng đồng hiểu đúng về bệnh lý lác (lé), khuyến khích trẻ em và người trưởng thành chủ động thăm khám, điều trị; qua đó góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống, sự tự tin và hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện. Phụ huynh có thể tham khảo thêm thông tin chuyên sâu về tại hệ thống bệnh viện. Trong khuôn khổ chương trình, người bệnh phù hợp được hỗ trợ chi phí phẫu thuật lác (lé) mắt lên đến 2 triệu đồng, áp dụng từ nay đến hết ngày 30/09/2026.
