72,5% chuyên gia tuyển dụng nhận thấy người bị lác gặp bất lợi
Năm 2009, Mojon-Azzi và Mojon công bố trên Acta Ophthalmologica nghiên cứu Strabismus and employment: The opinion of headhunters – “Lác mắt và việc làm: Góc nhìn của các chuyên gia tuyển dụng”.
Nghiên cứu phỏng vấn 40 chuyên gia săn đầu người tại Thụy Sĩ bằng một bộ câu hỏi đã được chuẩn hóa. Trong quá trình phỏng vấn, họ được xem ảnh một người nam và một người nữ đã được chỉnh sửa kỹ thuật số để mô phỏng mắt thẳng, lác trong, lác ngoài và một số khác biệt khác trên khuôn mặt.
Kết quả cho thấy 29 trong số 40 chuyên gia, tương đương 72,5%, cho rằng người bị lác gặp nhiều khó khăn hơn khi tìm việc so với người có hai mắt thẳng hàng.
Bất lợi này được nhận định là rõ hơn ở ứng viên nữ và ở người bị lác ngoài – tức mắt lệch ra phía ngoài – so với người bị lác trong.
Khi so sánh với bảy dạng khác biệt trên khuôn mặt, lác ngoài được xếp thứ ba về mức độ ảnh hưởng tiêu cực đến cơ hội việc làm, sau tình trạng mụn nặng và mất răng dễ nhận thấy. Lác trong đứng thứ tư hoặc thứ năm tùy theo giới tính của ứng viên.
Đáng chú ý, các chuyên gia cho rằng ứng viên bị lác có thể bị nhà tuyển dụng nhìn nhận là kém hấp dẫn và kém thông minh hơn, dù ảnh mô phỏng không cung cấp bất kỳ thông tin nào về trình độ, kinh nghiệm hay năng lực thực tế.
Cùng một hồ sơ, chỉ thay đổi vị trí đôi mắt
Một nghiên cứu trước đó của Coats và cộng sự, công bố trên Ophthalmology năm 2000, đã mô phỏng gần hơn một tình huống tuyển dụng thực tế.
Nhóm nghiên cứu chuẩn bị hồ sơ của các ứng viên có trình độ tương đương. Ảnh của cùng một người được chỉnh sửa thành ba phiên bản: mắt thẳng, lác trong góc lớn và lác ngoài góc lớn. Tổng cộng 79 nhà quản lý marketing được yêu cầu xếp hạng mức độ ưu tiên tuyển dụng.
Kết quả cho thấy ứng viên nữ có hai mắt thẳng hàng nhận được điểm ưu tiên tuyển dụng cao hơn đáng kể so với cùng ứng viên khi được mô phỏng bị lác. Ở ứng viên nam, nghiên cứu không ghi nhận ảnh hưởng tương tự có ý nghĩa thống kê.
Phát hiện này cho thấy định kiến ngoại hình không phải lúc nào cũng tác động đồng đều. Trải nghiệm lệch trục nhãn cầu ở nhóm, đặc biệt là phái nữ, có thể khiến họ phải chịu thêm áp lực về diện mạo và bị đánh giá khắt khe hơn trong những vị trí đòi hỏi giao tiếp, làm việc nhóm hoặc đại diện hình ảnh doanh nghiệp. Quan trọng hơn, năng lực của ứng viên trong thí nghiệm hoàn toàn không thay đổi. Điều duy nhất bị thay đổi là vị trí của đôi mắt, nhưng kết quả đánh giá tuyển dụng đã khác đi.
Ảnh hưởng có thể tiếp tục trong quá trình thăng tiến
Định kiến liên quan đến lác mắt có thể không dừng lại sau khi một người đã được tuyển dụng.
Năm 2006, Goff và cộng sự sử dụng ảnh chính thức của bảy sĩ quan nam và bảy sĩ quan nữ trong quân đội Hoa Kỳ. Các bức ảnh được chỉnh sửa kỹ thuật số để tạo hình ảnh có mắt thẳng hoặc lác trong, sau đó được 38 sĩ quan thuộc nhiều chuyên ngành quân sự chấm điểm.
Kết quả cho thấy hình ảnh mô phỏng lác trong nhận được đánh giá thấp hơn hình ảnh có mắt thẳng. Giới tính nữ cũng là một yếu tố liên quan đến điểm đánh giá thấp hơn.
Nghiên cứu không trực tiếp theo dõi quyết định thăng cấp thực tế, nhưng kết quả gợi ý rằng lác mắt có thể ảnh hưởng đến cách một người được nhìn nhận về năng lực lãnh đạo và khả năng phát triển nghề nghiệp.
Định kiến có thể khiến người bệnh tự rút lui
Gánh nặng nghề nghiệp không chỉ đến từ quyết định của nhà tuyển dụng. Những trải nghiệm bị nhìn chằm chằm, hiểu nhầm hoặc từ chối có thể khiến người bị lác giảm tự tin và tự giới hạn cơ hội của mình.
Nghiên cứu phỏng vấn sâu của Hatt và cộng sự trên người trưởng thành bị lác cho thấy, trong nhóm không bị song thị, 92% đề cập đến lo ngại về ngoại hình trong mắt người khác; 77% gặp khó khăn khi giao tiếp bằng mắt và 77% nhắc đến ảnh hưởng đối với các mối quan hệ cá nhân.
Một người có thể ngại ứng tuyển vào vị trí tiếp xúc khách hàng, tránh thuyết trình, không chủ động phát biểu hoặc từ bỏ cơ hội quản lý vì lo người khác không biết mình đang nhìn vào ai. Khi đó, định kiến từ bên ngoài dần trở thành một rào cản bên trong.
Cần hiểu đúng giới hạn của nghiên cứu
Các nghiên cứu trên chủ yếu sử dụng ảnh chỉnh sửa và tình huống đánh giá giả định. Chúng cho thấy thiên kiến trong nhận thức tuyển dụng, nhưng không đo trực tiếp tỷ lệ thất nghiệp, thu nhập hay khả năng thăng tiến thực tế của toàn bộ người bị lác.
Cỡ mẫu nghiên cứu cũng còn hạn chế và được thực hiện trong những bối cảnh văn hóa cụ thể. Vì vậy, không thể kết luận rằng mọi nhà tuyển dụng đều phân biệt đối xử hoặc mọi người bị lác đều gặp khó khăn nghề nghiệp.
Dù vậy, các kết quả nhất quán đưa ra một cảnh báo: một đặc điểm không liên quan đến năng lực vẫn có thể làm sai lệch cách chúng ta đánh giá con người.
Nhà tuyển dụng cần xây dựng quy trình tuyển chọn dựa trên tiêu chí rõ ràng, phỏng vấn có cấu trúc thay vì cảm nhận ngoại hình. Về phía người bệnh, nếu nhận thấy ánh nhìn lệch trục ảnh hưởng đến sự tự tin sự nghiệp, bạn nên chủ động tìm hiểu các giải pháp can thiệp cho. Quyết định thực hiện không chỉ cân chỉnh lại trục nhìn thẳng lối mà còn là chiếc chìa khóa giúp bạn lấy lại bản lĩnh để chinh phục mọi cơ hội thăng tiến.
Một ánh nhìn lệch không đồng nghĩa với một năng lực lệch. Điều cần được điều chỉnh không chỉ là đôi mắt, mà còn là cách xã hội nhìn nhận người sở hữu đôi mắt ấy.
